8 tác hại của béo phì, thừa cân nguy hiểm mà ai cũng nên biết

Béo phì là bệnh lý mạn tính phức tạp chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố di truyền, hành vi và môi trường, gây gia tăng nguy cơ mắc các bệnh lý nghiêm trọng như tim mạch, đái tháo đường type 2, rối loạn chuyển hóa và ung thư. Để phòng ngừa hiệu quả, việc xây dựng lối sống lành mạnh bền vững thông qua chế độ ăn cân bằng, tăng cường vận động, ngủ đủ giấc và hạn chế đồ uống có đường đóng vai trò vô cùng quan trọng. Bên cạnh đó, giải pháp quản lý sức khỏe cá nhân hóa từ DiaB hỗ trợ người dùng kiểm soát cân nặng toàn diện, cải thiện các chỉ số chuyển hóa và duy trì vóc dáng an toàn, lâu dài.

Thừa cân, béo phì không chỉ ảnh hưởng đến cân nặng mà còn liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe như tim mạch, chuyển hóa, hô hấp và cơ xương khớp. Tìm hiểu tác hại của béo phì giúp chủ động nhận diện nguy cơ và xây dựng lối sống phù hợp. Trong bài viết này, Diab cung cấp những thông tin cần biết về nguyên nhân, tác hại và cách phòng tránh béo phì.

Tổng quan về béo phì

Béo phì là bệnh mạn tính đặc trưng bởi tình trạng tích tụ mỡ quá mức, từ đó có thể gây ảnh hưởng bất lợi đến sức khỏe. WHO cho biết béo phì hình thành bởi sự tương tác giữa nhiều yếu tố như di truyền, sinh học, hành vi ăn uống, môi trường thực phẩm và điều kiện sống, nên không nên xem đây đơn thuần là vấn đề do ăn nhiều.

BMI là chỉ số thường dùng để sàng lọc thừa cân và béo phì ở người trưởng thành. Theo WHO, người có BMI từ 25 trở lên thuộc nhóm thừa cân và từ 30 trở lên được phân loại béo phì; tuy nhiên, BMI không đo trực tiếp lượng mỡ nên cần kết hợp thêm các chỉ số như vòng eo và đánh giá sức khỏe tổng thể.

Thừa cân béo phì gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe

Béo phì có thể làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý mạn tính và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Tình trạng này liên quan đến bệnh tim mạch, đái tháo đường type 2, một số loại ung thư, bệnh hô hấp và các vấn đề cơ xương khớp, khiến việc kiểm soát cân nặng trở thành một phần quan trọng trong chăm sóc sức khỏe lâu dài.

Nguyên nhân xảy ra tình trạng béo phì hiện nay
Béo phì thường xuất hiện do nhiều yếu tố kết hợp, trong đó chế độ ăn, mức độ vận động, giấc ngủ, di truyền, bệnh lý và môi trường sống đều có thể ảnh hưởng đến cân nặng. WHO nhấn mạnh béo phì không nên được quy về một nguyên nhân đơn lẻ, bởi hành vi cá nhân còn chịu tác động từ môi trường thực phẩm và điều kiện xã hội.

Một số yếu tố thường gặp gồm:

Chế độ ăn giàu năng lượng: Thường xuyên sử dụng thực phẩm, đồ uống chứa nhiều năng lượng, đường và chất béo có thể khiến năng lượng nạp vào vượt nhu cầu của cơ thể.
Ít vận động: Thời gian ngồi hoặc nằm kéo dài làm giảm mức tiêu hao năng lượng trong sinh hoạt hằng ngày, đặc biệt khi kết hợp với chế độ ăn nhiều năng lượng.
Thiếu ngủ: Ngủ không đủ có thể làm tăng cảm giác đói, lượng thức ăn tiêu thụ và xu hướng lựa chọn thực phẩm kém lành mạnh.
Di truyền và tiền sử gia đình: Gene có thể ảnh hưởng đến cảm giác thèm ăn, lượng mỡ dự trữ và vị trí tích tụ mỡ trong cơ thể.
Bệnh lý và thuốc: Một số bệnh nội tiết như suy giáp, hội chứng Cushing, PCOS cùng một số loại thuốc có thể góp phần làm tăng cân ở một số người.
Môi trường sống: Khả năng tiếp cận thực phẩm lành mạnh, không gian vận động, điều kiện làm việc và các yếu tố kinh tế – xã hội đều có thể định hình thói quen ăn uống và hoạt động thể chất.

Thực phẩm giàu năng lượng, nhiều đường gây nguy cơ béo phì

Những tác hại của béo phì, thừa cân với cơ thể
Thừa cân, béo phì không chỉ ảnh hưởng đến vóc dáng mà còn có thể làm tăng nguy cơ gặp nhiều vấn đề sức khỏe liên quan đến chuyển hóa và bệnh mãn tính. Cùng DiaB tìm hiểu những tác động phổ biến của tình trạng này:

Nguy cơ mắc bệnh tim mạch

Béo phì làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch vì tình trạng dư thừa mỡ thường đi kèm các yếu tố như tăng huyết áp, đường huyết cao và rối loạn lipid máu. Những thay đổi này có thể tạo thêm gánh nặng cho tim và hệ thống mạch máu, từ đó làm tăng khả năng xuất hiện bệnh tim và đột quỵ.

Mỡ tích tụ nhiều quanh vùng bụng có thể làm gia tăng nguy cơ chuyển hóa và tim mạch, đặc biệt khi đi cùng lối sống ít vận động hoặc chế độ ăn thiếu cân đối. Vì vậy, kiểm soát cân nặng kết hợp theo dõi huyết áp, đường huyết và mỡ máu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe tim mạch.

Thừa cân béo phì gây áp lực lớn lên hệ tim mạch

Tăng nguy cơ đái tháo đường type 2
Béo phì làm tăng nguy cơ mắc đái tháo đường type 2 do lượng mỡ dư thừa có liên quan đến tình trạng kháng insulin và khả năng kiểm soát glucose của cơ thể. NIDDK cho biết gần 9/10 người mắc đái tháo đường type 2 có tình trạng thừa cân hoặc béo phì.

Đường huyết tăng kéo dài có thể gây tổn thương nhiều cơ quan nếu bệnh không được kiểm soát tốt. Người mắc đái tháo đường type 2 có thể đối mặt với các biến chứng liên quan đến tim mạch, thận, mắt và hệ thần kinh, vì vậy kiểm soát các yếu tố nguy cơ từ sớm có vai trò quan trọng.

Người béo phì có nguy cơ cao mắc tiểu đường type 2

Thoái hóa cơ xương khớp
Thừa cân và béo phì làm tăng nguy cơ thoái hóa khớp, đặc biệt tại những vị trí thường xuyên chịu tải như đầu gối, hông và mắt cá chân. Trọng lượng cơ thể lớn tạo thêm áp lực cơ học lên khớp và sụn, khiến quá trình vận động trở nên khó khăn hơn ở người đã có tổn thương khớp.

Mô mỡ dư thừa còn có thể liên quan đến các chất gây viêm trong cơ thể, từ đó góp phần ảnh hưởng đến sức khỏe khớp. Khi thoái hóa tiến triển, người bệnh có thể gặp đau, cứng khớp và hạn chế phạm vi vận động, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt hằng ngày.

Trọng lượng dư thừa gây áp lực lớn lên các khớp xương

Gây rối loạn chuyển hóa
Béo phì có thể làm tăng nguy cơ hội chứng chuyển hóa, một nhóm yếu tố bất thường gồm vòng eo lớn, triglyceride cao, huyết áp tăng, đường huyết lúc đói cao và HDL cholesterol thấp. Khi nhiều yếu tố cùng xuất hiện, nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đái tháo đường type 2 cũng tăng lên.

Tình trạng dư thừa mỡ còn liên quan đến bệnh gan nhiễm mỡ và những thay đổi bất lợi trong quá trình chuyển hóa. NIDDK xếp bệnh gan nhiễm mỡ, hội chứng chuyển hóa và một số bệnh lý liên quan đến chuyển hóa vào nhóm vấn đề sức khỏe thường gặp ở người thừa cân hoặc béo phì.